Rozmawiamy z Maciejem Dębskim, Prezesem fundacji DBAM O MÓJ Z@SIĘG, socjologiem problemów społecznych, wykładowcą Uniwersytetu Gdańskiego, edukatorem społecznym, ekspertem w realizacji badań naukowych,
Od kilka lat obserwujemy dynamiczny rozwój fundacji Dbam o Mój Zasięg. Proszę opowiedzieć krótko czym fundacja się zajmuje.
Fundacja, którą założyłem blisko 10 lat temu, wyrosła z potrzeby propagowania wiedzy na temat nowych technologii, higieny cyfrowej, e-uzaleźnień. W 2014 roku byłem w Polsce jednym z prekursorów w mówieniu o zagrożeniach płynących z korzystania z internetu czy telefonu, ale i szansach jakie nam te media dają – ale pod warunkiem, że umiemy z nich korzystać świadomie. Podobnie jak teraz zaczynamy mówić o sztucznej inteligencji, to aż trudno uwierzyć, ale jeszcze dekadę temu dopiero zaczynało się rozmawiać o tym, jaki wpływ na nas mają nowe technologie, używanie smartphona, czy korzystanie z internetu. Prawda jest taka, że żyjemy w czasach szybkiego rozwoju technologicznego. Co roku jesteśmy zaskakiwani nowymi rozwiązaniami technologicznymi, innowacyjnymi urządzeniami, aplikacjami mającymi ułatwić nam życie, dbanie o zdrowie, zabezpieczyć kreatywne spędzanie czasu wolnego, szeroko rozumianą komunikację, realizację pasji, kontrolę procesów życiowych. Codzienne korzystanie z dostępnych mediów cyfrowych i urządzeń mobilnych znacząco zmienia nasze życie. I jest to praktycznie proces systemowo nie do zatrzymania – w jaki sposób będziemy z nowej technologii korzystać zależy tylko od nas i od naszej wiedzy, samoświadomości i samodyscypliny.
I na tym właśnie fundacja się skupia? Na budowaniu tej samoświadomości?
Pracujemy cały czas nad propagowaniem wiedzy o tym, że odpowiedzialne korzystanie z urządzeń mobilnych w większości przypadków przynosi pozytywne efekty. Jednak niekontrolowane i nadmierne wykorzystywanie mediów cyfrowych prowadzi do samotności, autoizolacji, zaniku więzi społecznych i rodzinnych, wpływa negatywnie na dobrostan psychiczny i zdrowie somatyczne, obniża jakość wykonywania obowiązków rodzinnych, szkolnych i zawodowych. Prowadzi do ograniczenia i nieumiejętności nawiązywania relacji społecznych, niskiej samooceny, poczucia braku wpływu na otaczający świat, nieumiejętności kreatywnego spędzania czasu wolnego, stanów lękowych charakterystycznych dla syndromu odstawienia. Upraszczając – absolutnie nie jest dla nas dobre!
W roku 2016 wdrożył Pan eksperyment społeczny odcięcia 100 osób na 72 godziny od wszelkich urządzeń elektronicznych (telefonów komórkowych, tabletów, internetu, gier on-line playstation, telewizji), który zakończył się sukcesem badawczym. Czy cały czas podejmuje Pan temat „odłączania się od urządzeń elektronicznych”?
Absolutnie tak! Cały czas promujemy detox cyfrowy jako jeden z elementów higieny cyfrowej. Prowadzimy wykłady i szkolenia na temat tego, jak wdrażać w życie minimalizm cyfrowy – przy okazji bardzo polecam książkę Cala Newporta „Cyfrowy Minimalizm. Jak zachować skupienie w hałaśliwym świecie”. Dbamy również o to, żeby tworzyć albo przeorganizowywać przestrzeń w taki sposób, aby go realnie praktykować. Dla przykładu: w wakacje letnie dzieci mogą wziąć udział w organizowanych przez nas Koloniach OFF-LINE. Organizujemy też dla rodzin i dla dorosłych kilkudniowe wyjazdy – bez dostępu do telefonu i bez internetu. Mocno promujemy przekaz, że higiena cyfrowa nie zaczyna się w szkole, ale w domu i tu kluczowa jest postawa rodziców. Żeby zwrócić uwagę na ten przekaz, wiele lat temu, w kilku zaprzyjaźnionych restauracjach i kawiarniach kładliśmy specjalnie drewniane skrzyneczki. Po odłożeniu do nich telefonów na czas spożywania posiłku, osoby dostawały zniżki. Teraz poszliśmy o krok dalej. Zależy nam na tym, aby takie działania nie były podejmowane incydentalnie, ale stały się nawykiem. Dokładnie w te wakacje przygotowaliśmy specjalną makatkę, którą z gotowych materiałów można samemu wykonać – z rodziną w domu albo w społecznościach szkolnych i pozaszkolnych. A następnie o umówionych porach – odkładać do niej telefony. Liczymy na to, że w tym roku będzie ona chociażby świetnym prezentem pod choinkę i trafi do wielu domów i społeczności szkolnych, pozaszkolnych i przedszkoli.
Prowadzimy również po raz szósty kampanię społeczną pt. „Idą święta, nie o smsie, lecz o kartce pamiętaj”. Zainteresowane placówki edukacyjne mogą kupić od nas gotowe kartki bożonarodzeniowe, które wspólnie wypełniają – w klasach, czy mniejszych grupach a następnie wysyłają, do członków rodziny czy osób potrzebujących.
A jakie działania Fundacja jeszcze podejmuje na co dzień?
Przede wszystkim szkolimy. Mamy świetny zespół młodych trenerów, którzy, na zaproszenie szkół, prowadzą warsztaty i zajęcia z młodzieżą w szkołach w całej Polsce. Pracujemy z całymi społecznościami szkolnymi: szkolimy również nauczycieli, rady pedagogiczne, rodziców. Dostarczamy wiedzy i inspiracji w obszarze zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży, narzędzi do rozwijania zdrowych relacji w środowisku szkolnym, nowoczesnych technologii, świata wirtualnego i jego wpływu na rozwój. Prowadzimy badania naukowe na ogólnopolską skalę z obszaru e-uzależnień, nowych technologii w edukacji, relacji w świecie cyfrowym, kondycji psychicznej dzieci i młodzieży. Byliśmy min. pomysłodawcą i realizatorem ogólnopolskich badań z zakresu fonoholizmu i problemu cyberprzemocy, w których udział wzięło 22.000 uczniów. Na ich podstawie opracowujemy programy szkoleń, materiały edukacyjne i kampanie społeczne. Konkretny przykłady? FONOLANDIA to pierwszy w Polsce kompleksowo opracowany projekt edukacyjny dotyczący odpowiedzialnego i bezpiecznego korzystania z mediów cyfrowych i urządzeń mobilnych. Skierowany jest do najmłodszych użytkowników: 5- i 6-latków oraz uczniów klas 1–3 szkoły podstawowej. Program można zakupić bezpośrednio u nas bądź w Gdańskim Wydawnictwie Psychologicznym.
Obecnie przygotowują się Państwo do Kongresu Szkół Odpowiedzialnych Cyfrowo. Czy mógłby Pan opowiedzieć więcej o Szkołach Odpowiedzialnych Cyfrowo i o Kongresie?
Tworzymy sieci współpracy, bo wierzymy w ogromną siłę jaką dają relacje i społeczności. I to zarówno w wymiarze synergii, że razem jesteśmy w stanie więcej wymyślić, ale także oddolności – że budując społeczność opartą na tych samych wartościach, możemy zmieniać rzeczywistość. Od kilka lat rozwijamy program Szkół Odpowiedzialnych Cyfrowo, do którego należy ponad 4500 tyś szkół z całej Polski. To wspólnota uczniów, rodziców i nauczycieli, dla których wartością jest kształtowanie równowagi między korzystaniem z nowych technologii i świadomym tworzeniem realnych więzi poza przestrzenią internetu oraz dobrostan psychiczny, fizyczny i społeczny społeczności szkolnej. Z potrzeby właśnie tej społeczności wyrósł Kongres Szkół Odpowiedzialnych Cyfrowo. To absolutnie super sprawa! Jestem pod wrażaniem, jak z roku na rok dynamicznie się rozwija. Mam dużo informacji zwrotnych, że to obecnie jedna z najciekawszych konferencji w Polsce. W tym roku organizujemy go już po raz trzeci. Przyjeżdżają na niego nauczyciele, dyrektorzy szkół, psychologowie, pedagodzy, pracownicy przedszkoli i placówek nauczania pozaszkolnego, ale także rodzice praktycznie z całej Polski. To dwudniowe sesje plenarne, wykłady, warsztaty, debaty, prezentacje książek, materiały edukacyjne, integracja, rozmowy z inspirującymi prelegentami. Dbamy o to, aby kongres to była wiedza i inspiracja na najwyższym poziomie! To wydarzenie, na którym naprawdę warto być! Bardzo serdecznie zapraszam na Kongres 18- 19 listopada do Gdyni. Praktycznie do 15 listopada będą trwały ostatnie zapisy.
Kogo na Kongresie spotkamy w tym roku?
Hasłem przewodnim tegorocznej konferencji jest przekaz „Słowa mają moc”. Także w tym roku zbieramy się w gronie świetnych mówców. Zaprosiliśmy pasjonatów edukacji, praktyków pedagogiki, psychiatrii, psychologii, biologii, rozwiązań IT, budowania programów edukacyjnych i standardów w pracy z dziećmi i młodzieżą. Gośćmi specjalni Kongresu w latach poprzednich byli Martyna Wojciechowska i Marek Kamiński. W tym roku będzie nim Krystyna Janda, jedna z najwybitniejszych polskich aktorek, pisarka, reżyserka, piosenkarka, założycielka Teatru Polonia i Och-Teatru. Wśród prelegentów znajdą się między innymi prof. UAM dr hab. Jacek Pyżalski, prof. UW dr hab. Marlena Plebańska, prof. UG dr Wojciech Glac, dr Agnieszka Kozak. Dr Halszka Witkowska poza wykładem, zaprezentuje również swoją najnowszą książkę „Niewysłuchani. O Śmierci samobójczej i tych którzy pozostali”, którą również będzie można zakupić po promocyjnej cenie. Bardzo zapraszam do udziału w Kongresie stacjonarnie (koszt 800 zł). Wszystkich, którzy w tych dniach nie mogą przyjechać do Gdyni, bardzo zachęcam do wykupienia dostępu on-line (200 zł).
